محمدرضا آخوندی خبرنگار سالهای ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۸  ایران در برلین در گردهمایی خبرنگاران و اصحاب رسانه به تشریح وضعیت تلویزیون و اخبار در کشور آلمان پرداخت که نکات آموزنده ای در کلام و تجربه او یافت می شد.

آخوندی : استفاده از دیش های ماهواره در کشور آلمان ممنوع است و شهروندان برای استفاده از شبکه های تلویزیونی باید حق اشتراک بپردازند.

مقدمه : نخستين برنامة تلويزيوني جهان در 22 مارس سال 1935 در آلمان (به صورت زنده) پخش شد. يك سال بعد مسابقات المپيك كه در برلين برگزار مي‌شد از طريق تلويزيون در برلين و هامبورگ براي يك جتماع چند هزار نفري مردم پخش شد.

برنامه هاي تلويزيوني آلمان در سال 1944 و بالاگرفتن اوج جنگ قطع شد. با تقسيم آلمان پس از جنگ دوم جهاني، سرنوشت تلويزيون آلمان هم دو مسير مختلف را پيمود. جمهوري فدرال آلمان و جمهوري دموكراتيك آلمان هر دو در سال 1950 پخش برنامه‌هاي تلويزيوني را به طور آزمايشي آغاز كردند.

در جمهوري فدرال آلمان  ابتدا شبکه اول (ARD) كار خود را آغاز كرد و سپس شبکه دوم تلويزيون (ZDF) به پخش برنامه پرداخت  و شبکه های  ايالتي نيز رفته رفته تا اواخر دهة 1960 روي آنتن رفتند.

در سال 1984 به بخش خصوصي اجازه تاسيس شبکه تلويزيوني داده شد و حدود ده سال پس از اين تاريخ تلويزيون به شكل فعلي اش در آلمان به اصطلاح جا افتاده بود.

  در حال حاضر چهار شبکه اصلي در آلمان وجود دارند كه عبارتند از:

-      ARD (شبکه اول تلويزون آلمان)    -    ZDF (تلويزيون دوم آلمان – شبکه دوم)

-      RTL (راديو تلويزيون لوكزامبورگ)   -     Sat. 1

شبکه های كوچكتري مانند ProSieben , RTL2 , Kabel 1, Vox و نيز شبکه های ايالتي هركدام به نوعي به اين شبکه ها وابسته‌اند. البته شبکه های گوناگون ديگري هم هستند كه هركدام در رشته‌اي خاص فعاليت دارند و در حال حاضر در مجموع 145 شبکه بزرگ و کوچک  تلويزيوني در آلمان وجود دارد كه بيشتر برای  اهداف انتفاعي كار مي‌كنند.

به طور کلی می توان گفت  تلويزيون در المان به دو دسته  شبکه های عام‌المنفعه- قانوني (شبکه ها ي اول و دوم و شبکه های ايالتی) و شبکه های  تجاري خصوصي تقسيم می شوند اما هر دو دسته شبکه ملزم به رعايت قوانين و به اصطلاح خط قرمز ها د ر مسايل مرتبط با منافع و امنيت ملي آلمان هستند.

در بين شبکه هاي تلويزيوني آلمان کمتر شبکه اي وجود دارد که مستقل باشد و در مسايل مختلف بتواند آزادانه به اطلاع رساني و پخش برنامه بپردازد ، بدون اغراق مي توان گفت رد پاي صهيونيست ها در اکثر رسانه ها ي مکتوب و تصويري آلمان به ويژه در بخش سياست گذاري ديده مي شود.

 بنگاه انتشاراتي و خبري اکسل اشپرينگر که يکي از بزرگترين رسانه ها و همچنين سهامداران ساير رسانه ها  در اروپاست و روزنامه دي ولت از جمله رسانه هايي هستند که علنا خط مشي صهيونيست ها را دنبال  وتبليغ مي کنند.

 شبکه های  عام المنفعه- قانوني

اين نام به اين سبب به شبکه های اول و دوم (ARD و ZDF) تعلق گرفته است كه آنها گرچه به دولت تعلق دارند، ولي دولت آنها را اداره نمي کند و در هر شبکه ای تنها يك مقام دولتي در هيات مديره حضور دارد.

 در آمد اين شبکه ها  بر خلاف نهادهاي دولتي از محل بودجة دولت نيست بلكه به صورت دريافت حق اشتراك اجباري از مردم تامين می شود.

 طبق قانون هر فردي كه در خانة خود راديو يا تلويزيون دارد، ملزم به پرداخت حق اشتراك است. ميزان اين حق اشتراك را پارلمان با در نظر گرفتن مخارج اين سازمان‌ها تعيين مي‌كند.

هم اکنون در آلمان به ازاي هر اشتراک تلويزيوني 17 يورو از مشترک دريافت مي شود.

 بدين ترتيب اين نوع شبکه هااز لحاظ مالي به دولت وابسته نيستند.

اين شبکه ها همچنين  مجازند تنها در ساعات معيني (بين 5 تا 5/7 بعدازظهر) آنهم در حد محدود بين برنامه‌ها آگهي پخش كنند.

تنها شبکه دولتی  المان «دويچه وله» (موج آلمان) است كه ابتدا به صورت راديو و از چندي پيش بصورت

 تلويزيوني به زبان‌هاي مختلف و در سطح بين المللي برنامه پخش مي‌كند.

لازم به ذکر است که هم اکنون 9 شبکه تلويزيونی ايالتی نیز در المان فعال هستند.

ARD

اين شبکه  كه نام كامل آن «كاركرد مشترك بنگاه‌هاي مخابراتي عام‌المنفعه – قانوني جمهوري فدرال آلمان» است در 5 اوت سال 1950 با همكاري شش شبکه  راديويي ايالتي ، BR (راديو و تلويزيون بايرن)، HR (راديو و تلويزيون هسن)، RB (راديو برمن)، SDR  (راديو و تلويزيون جنوب)، SWR (راديوي جنوب غربي)، NWDR  (راديوي شمال و غرب آلمان) و شبکه RIAS برلين به عنوان مشاور  كار خود را آغاز كرد.

ARD مسئوليت توليد و پخش دويچه وله، شبکه بين‌المللي و دولتي آلمان را نيز برعهده دارد.

ZDF

«شبکه دوم تلويزيون آلمان» كه آنهم يك شبکه به اصطلاح عام‌المنفعه است و يكي از بزرگترين نهادهاي تلويزيوني در اروپا را تشكيل داده است، برخلاف ARD به صورت مركزي در شهر ماينس مستقر است و برنامه‌هاي خود را نيز از همين مركز پخش مي‌كند (گرچه اين شبکه پس از وحدت آلمان دفتر بزرگي در برلين احداث كرد و هم اكنون برخي از برنامه هاي اين فرستنده مانند برنامه‌هاي صبحگاهي و چند شو تلويزيوني در برلين تهيه و از همانجا پخش مي‌شود).

شبکه دوم كار خود را از اول ماه مه 1961 آغاز و ابتدا روزي دوساعت از ساعت 20 تا 22 برنامه پخش مي‌كرد. در اين شبکه در حال حاضر 3600 نفر كار مي‌كنند و علاوه بر 17 استوديوي داخلي (در هر يك از ايالات 16 گانه به اضافة دفتر برلين)، 19 دفتر خارجي (از جمله يكي هم در تهران) دارد.

 ARD و ZDF  همچنين بطور مشترک چند شکبه تلويزيونی زير مجموعه دارند که از جمله مي توان به شبکه خبري و گزارشي فونيكس Phoenix (در شهر بن) و شبکه  ويژة كودكان به نام «كي‌كا» Ki. Ka.  در شهر ارفورت اشاره کرد.

اين دو شبکه بطور مشترک توليد و پخش شبکه های زير مجموعه را برعهده دارند.

 اين دو شبکه  همچنين به اتفاق شبکه اتريشي ORF  و شبکه  سوييسي SF ، برنامه های شبکه فرهنگي 3sat را تهيه و پخش مي‌كنند.

همچنين اين دوشبکه به اتفاق تلويزيون فرانسه، برنامه های شبکه فرهنگي arte را كه مقر آن در شهر استراسبورگ فرانسه است تهيه مي‌كنند.

اين شبکه را مي‌توان به هر دو زبان آلماني و فرانسوي دريافت كرد.

بودجه شبکه های  مشترك فوق و نيز شبکه های  ايالتي همگي از محل عوارض راديو و تلويزيون كه در بالا شرح داده شد، تامين مي‌شوند.

شبکه های  تلويزيوني تجاري (بخش خصوصي)

همانطور كه گفته شد اين شبکه ها  هزينه هاي خود را از طريق پخش آگهي - و آنهم نه تنها بين برنامه‌ها، بلكه حتي در لابلاي برنامه ها  تامين مي كنند.

به موجب قانون هرشبکه خصوصي اجازه دارد:

 حداكثر روزي پانزده درصد کل برنامه ها و حداكثر ساعتي 12 دقيقه اگهی پخش کند.

قيمتي كه بابت پخش يك آگهي اخذ مي‌شود برحسب شبکه، نوع برنامه، زمان پخش و مدت آگهي متفاوت است.

واحدي كه براي هزينة آگهي در نظر گرفته مي‌شود TKP (قيمت هزار بيننده) است  و عبارت است از هزينه‌اي كه براي يك آگهي 30 ثانيه‌اي كه  (فرضاً) 1000بيننده داشته، اخذ مي‌شود.

بنابراين هر اندازه كه برنامه اي بيشتر بيننده داشته باشد، قيمت آگهي‌هاي تجاري كه در لابلاي آن برنامه نشان داده مي‌شود، افزايش مي‌يابد.

در ساعات پربيننده بين 20 تا 22 براي هر 30 ثانيه آگهي تا 60 هزار يورو پرداخت مي‌شود. تعداد تقريبي بينندگان را يك موسسة تخصصي كه همه شبکه های  تلويزيوني چه خصوصي و چه عمومي در ان عضو هستند، تعيين مي‌كند.

اين موسسه دستگاه‌هاي آمارگيري در سرتاسر كشور در اختيار مردم از تمام گروه هاي سني و اجتماعي قرار مي دهد كه به پشت دستگاه‌هاي تلويزيون نصب مي‌شود اين دستگاه هر گاه که برنامه ای برای ديدن در خانه ای انتخاب شود بطور خودکار  امار  را به مرکز می فرستد ،

كه به عنوان مثال در ساعت 20 چه برنامه اي از كدام كانال تماشا ‌شده است.

 براين اساس طبق فرمول‌هاي آماري درصد تماشاي يك برنامه تعيين و مبلغ آگهي بر اساس آن محاسبه مي‌شود.

 گروه RTL

مركز اين شبکه خصوصي در شهر كلن است.

 اين فرستنده ابتدا يك برنامة راديويي در لوكزامبورگ بود كه بعد با نخستين شبکه تلويزيوني اين كشور ادغام شد و نام راديو تلويزيون لوكزامبورگ را بر خود گرفت.

 با آزاد شدن فعاليت بخش خصوصي در فعاليت راديو و تلويزيوني در آلمان اين شبکه از ساعت 30/17 روز دوم ژانويه 1984 نخستين برنامة تلويزيوني تجاري آلمان را تحت عنوان RTL plus روي آنتن فرستاد.

ابتدا ساعات پخش اين برنامه از 30/17 تا 30/22 بود. اين شبکه برخلاف ساير شبکه هاي بخش خصوصي با آنتن معمولي تلويزيون در خانه ها قابل دريافت بود.

RTL  از ابتداي سال 1988 مركز خود را از لوكزامبورگ به شهر كلن در آلمان منتقل كرد.

اين شبکه  در ده سال گذشته چند بار پربيننده ترين شبکه تلويزيوني در آلمان شد، ولي از سال گذشته پس از شبکه های  اول و دوم به مقام سوم نزول كرده است.

به جزشبکه RTL، شبکه هاي  vox، RTL2، Super RTL و شبکه  خبري n-tv به گروه RTL تعلق دارند.

 مقرشبکه  RTL2 مقردر شهر مونيخ است وساير شبکه هاي وابسته به اين گروه از شهر كلن پخش مي‌شوند.

Sat1

«شركت تلويزيون ماهواره‌اي» يا Sat1 يك شبکه خصوصي تلويزيوني است كه براي اولين بار پس از يك دورة آزمايشي در اول اكتبر سال 1987 به عنوان دومين شبکه تلويزيوني وابسته به بخش خصوصي به پخش برنامه پرداخت.

 اين شبکه ابتدا در شهر ماينس مستقر بود ولي از 30 اوت 1999 به برلين منتقل شد و برنامه‌هاي خود را از طريق مركز رسانه‌اي Sat 1 پخش مي‌كند.

اين شبکه سپس  از لحاظ سازماني با شبکه تلويزيوني ProSieben ادغام و شركت ProSiebenSat.1 Media تاسيس شد.

شبکه Kabel 1 وشبکه خبري N24 نيز به اين گروه تعلق دارد.

از ديگرشبکه های تلويزيونی المان می توان به دو شبکه ورزشي (DSF و Eurosport) و چند برنامة پخش كليپ‌هاي موسيقي براي جوانان (Viva، MTV و غيره) و نيز تعداد بسياري از برنامه هايي كه مستقيماً از طريق تلويزيون به فروش اجناس مصرفي‌مي پردازند، اشاره کرد كه به طور 24 ساعته به پخش برنامه مي‌پردازند.

برنامه‌ها

اغلب شبکه های  تلويزيوني در آلمان برنامه‌هاي خود را به صورت 24 ساعته پخش مي‌كنند. تنها چند شبکه  كوچك هستند كه طي روز يك موج را بين خود تقسيم مي‌كنند و برنامه هاي خود را به مدت چند ساعت روي آنتن مي‌فرستند.

 خبر و گزارش‌هاي خبري

در ميان شبکه ها ARD ، دقت بيشتري در انتخاب خبرنگار به خرج مي‌دهد و بيش از ساير شبکه ها نيز خبرنگار در شهرهاي آلمان و ساير نقاط جهان دارد.

به طور كلي اين شبکه  به جز برنامة گزارشي صبحگاهي (از ساعت 5/5 تا 9 بامداد) كه به تناوب با ZDF هر دو هفته يك بار پخش مي‌شود و هر نيم‌ساعت يك سرويس خبر دارد، از ظهر به بعد در چند نوبت رئوس خبرهاي روز را پخش مي‌كند.

در اين شبکه مشروح خبرها در ساعات 15 و 17 و 20 شب هربار به مدت 15 دقيقه پخش ميشود . ساعت 15/22 نيز به مدت  نيم‌ساعت اخبار مشروح همراه با مصاحبه و تفسير خبر پخش مي‌شود .

سرويس خبر ساعت 20 اين شبکه از سال ها  پيش به اين طرف پربيننده ترين برنامة تلويزيوني بوده است.

شبکه ZDF نيز سرويس‌هاي خبري مشابهي دارد، با اين تفاوت كه مشروح خبرها را به مدت پانزده دقيقه در ساعت 19و گزارش هاي خبري را  در  در ساعت 45/21 به مدت نيم‌ساعت پخش مي‌كند.

اين دو شبکه علاوه بر اين سرويس هاي خبري، برنامه‌هايي ويژه حوادث خبري غيرسياسي دارند كه همه روزه در ساعت 30/17 به مدت نيم ساعت پخش مي‌شوند.

چند به اصطلاح «مجلة خبري» هم هست كه اين دو شبکه در ساعات پربينندة شب اقدام به پخش آنها مي‌كنند.

دو شبکه  اول و دوم هركدام يك «تاك شو» ي سياسي هم دارند كه بسيار پربيننده هستند. در اين برنامه‌ها شخصيت‌هاي سياسي، اقتصادي و فرهنگي نسبت به مسايل حاد روز اظهار نظر مي‌كنند.

در برنامة مشابهي هم كه روزهاي يكشنبه ساعت 12 از ARD پخش مي‌شود، روزنامه نگاران مطبوعاتي هر بار در بارة مهم‌ترين حادثة هفته به گفتگو مي نشينند.

در ميان شبکه هاي تجاري تنها RTL است كه همه روزه چند سرويس خبري دارد كه پربننده ترين آن در ساعت 45/18 به مدت حدود 20 دقيقه خبر پخش مي‌كند.

 گروه sat1 هم كه تا چندي پيش سرويس خبري داشت، اكنون از ادامه پخش برنامه‌هاي خبري صرفنظر كرده است.

 سريال‌ها

 سريال‌هاي تلويزيوني كه از برنامه‌هاي تجاري پخش مي‌شوند، اغلب از واردات امريكايي هستند اما شبکه هاي عمومی (شبکه يک و دو ) سعي مي‌كنند خود سريال تهيه كنند.

قديمي‌ترين و يكي از پربيننده‌ترين سريال ها ،مجموعه فيلم‌هاي جنايي «محل جرم» است  كه از سال 1970 از شبکه اول تلويزيون آلمان پخش مي‌شود.

از مجموعة «دريك» هم كه تا چندي پيش توسط شبکه دوم تهيه و پخش مي‌شد، بين سال 1974 تا 1998، 281 فيلم ساخته‌شد كه در تلويزيون‌هاي بسياري از كشورهاي جهان (و از جمله در ايران) نيز پخش شد.

«ليندن‌اشتراسه» (خيابان زيزفون) هم سريال بي‌پاياني‌است كه از سال 1985 در ARD نمايش داده مي شود.

سواي اين سريال‌ها كه تا اندازه‌اي از ارزش هنري برخوردارند، بيشتر فيلم‌هاي داستاني مختص تلويزيون سرگرم كننده هستند و در تلويزيون‌هاي بخش خصوصي براي جلب بينندة بيشتر به حد ابتذال مي‌رسند.

در ساعات بين 20 تا 22 معمولاً فيلم‌هاي سينمايي و يا مسابقات و بازي‌هاي گوناگوني كه تنها جنبة سرگرمي دارند پخش مي‌شوند.

تنها مسابقة آموزنده كه هنوز هم از سطح بسيار بالاي بيننده برخوردار است، مسابقة «كي ميليونر مي‌شود؟» است كه شركت كننده بايد به سئوالات بسيار پيچيده اي در تمام زمينه هاي اطلاعات عمومي پاسخ دهد و اگر از پس تمام سئوالات برآيد، در نهايت يك ميليون يورو جايزه مي‌برد.

 از حدود 7 سال پيش كه اين برنامه آغاز شده، تاكنون تنها 4 نفر موفق به دريافت اين جايزه شده اند.